OYAK Genel Müdürü Murat Yalçıntaş, yerli tohum geliştirme kabiliyetinin Türkiye’nin gıda arz güvenliği ve stratejik bağımsızlığı açısından kritik olduğunu söyledi. Antalya’da yapılan açıklamalar, küresel gıda zincirlerinin savaşlar, iklim değişikliği ve ticaret kısıtlamaları nedeniyle daha kırılgan hale geldiği bir dönemde geldi. HEKTAŞ’ın tohumculuk ve AR-GE yatırımlarını büyütme planı da Türkiye’de tarımsal girdilerin yerelleştirilmesine yönelik daha geniş stratejinin parçası olarak öne çıkıyor.
Tohum neden stratejik kabul ediliyor?
Tarım zincirinin ilk halkası olan tohum, verim, kalite ve hastalık direncini doğrudan etkiliyor. Bir ülkenin kullandığı tohumların büyük bölümü dışarıdan geliyorsa kur, ticaret kısıtlaması veya siyasi kriz üretimi etkileyebilir.
Bu nedenle yerli çeşit geliştirmek yalnız ekonomik değil, gıda güvenliği açısından da önem taşıyor.
Türkiye’nin farklı iklimleri avantaj sağlıyor
Türkiye çok farklı iklim ve toprak koşullarına sahip. Bu çeşitlilik, bölgeye özel tohum geliştirme açısından önemli bir araştırma alanı sunuyor.
Kuraklığa dayanıklı tahıllar, hastalıklara dirençli sebze çeşitleri ve farklı hasat dönemlerine uygun tohumlar yerli ıslah programlarının temel hedefleri arasında.
HEKTAŞ AR-GE yatırımlarını büyütüyor
OYAK bünyesindeki HEKTAŞ, bitki koruma alanındaki faaliyetlerinin yanında tohum geliştirme ve tarımsal AR-GE kapasitesini artırmayı hedefliyor.
Şirketin stratejisi, yalnız ürün satışı değil, çiftçinin verimliliğini artıran bütünleşik çözümler sunmaya dayanıyor.
Gıda arz güvenliği küresel sorun haline geldi
Rusya-Ukrayna savaşı, kuraklık ve ihracat yasakları son yıllarda tahıl ve gübre piyasalarında sert fiyat hareketlerine yol açtı.
Bu deneyim, ülkelerin kritik tarımsal girdilerde dışa bağımlılığı azaltma isteğini güçlendirdi.
Yerli tohum ithalatı tamamen ortadan kaldırmaz
Tarımda küresel çeşitlilik ve özel hibrit teknolojiler nedeniyle ithal tohumlar kullanılmaya devam edebilir. Amaç her üründe dış ticareti sıfırlamak değil, stratejik ürünlerde yerli seçenek yaratmak.
Rekabetçi yerli tohumların olması, çiftçiye fiyat ve tedarik açısından alternatif sunar.
Çiftçinin tercihinde verim belirleyici
Bir tohumun yerli olması tek başına çiftçinin tercih etmesi için yeterli değil. Verim, hastalık direnci, ürün kalitesi ve pazar değeri de güçlü olmak zorunda.
AR-GE çalışmalarının laboratuvardan tarlaya geçişinde çiftçi denemeleri ve saha verisi bu nedenle kritik.
İklim değişikliği yeni çeşit ihtiyacını artırıyor
Sıcaklık artışı, düzensiz yağış ve kuraklık mevcut çeşitlerin performansını düşürebilir. Islah programları gelecekteki iklim koşullarını dikkate almak zorunda.
Kuraklık toleransı ve daha düşük su ihtiyacı, yeni tohum projelerinde giderek daha önemli özellikler haline geliyor.
Tohumda fikri mülkiyet boyutu
Yeni çeşitlerin geliştirilmesi uzun yıllar sürebiliyor ve önemli AR-GE harcaması gerektiriyor. Çeşit hakları ve fikri mülkiyet sistemi yatırımcı şirketlerin bu maliyeti karşılamasını destekliyor.
Ancak küçük üreticilerin erişilebilir fiyatla kaliteli tohuma ulaşması da politika yapıcıların gözetmesi gereken bir denge.
Üniversite-sanayi iş birliği gerekli
Bitki ıslahında genetik, tarla denemeleri ve veri analizi birlikte yürütülüyor. Üniversitelerin araştırma kapasitesi özel sektörün üretim ve ticarileştirme gücüyle birleştiğinde yeni çeşitlerin pazara çıkış süresi kısalabilir.
Kamu araştırma enstitüleri de uzun vadeli gen kaynaklarının korunmasında önemli rol oynuyor.
Yerli tohum ihracat fırsatı da yaratabilir
Türkiye’nin geliştirdiği çeşitler benzer iklim kuşağındaki Balkanlar, Orta Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde de kullanılabilir.
Bu durum yerli tohumculuğu yalnız ithalatı azaltan değil, ihracat geliri yaratabilen stratejik bir sektör haline getirebilir.
Kaynaklar
- OYAK Genel Müdürü Murat Yalçıntaş’ın açıklamaları
- Anadolu Ajansı, 12 Ekim 2026
Yerli tohum konusu yalnız tarım verimliliği değil
Tohum ıslahı, gıda güvenliği ve dışa bağımlılık açısından stratejik bir alan. İklim koşullarına dayanıklı, hastalıklara dirençli ve yüksek verimli yerli çeşitlerin geliştirilmesi üreticinin ithal genetik materyale bağımlılığını azaltabilir.
Ancak yerli tohum programlarının başarısı yalnız yeni çeşit geliştirmekle ölçülmez. Çiftçinin bu çeşitlere erişebilmesi, yeterli sertifikalı tohum üretimi ve bölgesel deneme ağlarının kurulması gerekiyor. Uzun vadede Ar-Ge, üretici eğitimi ve tohumculuk şirketlerinin birlikte çalışması belirleyici olacak.
Yerli tohum Ar-Ge’si aynı zamanda fikri mülkiyet ve ihracat potansiyeli taşıyor. Türkiye’de geliştirilen başarılı çeşitler yalnız iç pazarda kullanılmak zorunda değil; benzer iklim kuşağındaki ülkelere lisanslanabilir veya ihraç edilebilir. Bu da tarımsal Ar-Ge’yi doğrudan ekonomik değere dönüştürebilir.
Öte yandan “yerli” etiketi tek başına kalite garantisi değil. Çeşidin verimi, hastalık direnci, gıda kalitesi ve farklı bölgelerdeki performansı bilimsel denemelerle kanıtlanmalı. Çiftçinin tercihini belirleyen asıl unsur, sahadaki ekonomik sonuç olacak.
Tohumculukta kamu araştırma enstitüleri ile özel sektörün iş birliği de kritik. Kamu kurumları uzun vadeli ıslah programları yürütürken özel şirketler çeşitlerin hızlı çoğaltımı ve pazara dağıtımında daha çevik hareket edebiliyor. Üniversiteler ise genomik analiz ve hastalık direnci gibi araştırma alanlarında katkı sağlayabilir. Bu üç yapının birlikte çalışması, geliştirilen yerli çeşitlerin laboratuvardan tarlaya geçiş süresini kısaltabilir.
Yerli tohum üretiminin yaygınlaşması çiftçinin maliyet planlamasını da kolaylaştırabilir. Yerel iklime uyumlu çeşitlerde daha az sulama veya daha düşük bitki koruma girdisi gerekiyorsa toplam üretim maliyeti düşebilir. Bu potansiyel, sahada uzun dönemli verim ve maliyet verileriyle doğrulanmalı.
