Kazakistan Ulusal Bankası Başkan Yardımcısı Akylzhan Baimagambetov, ülkesinin merkez bankası dijital parası alanında geliştirdiği deneyimi Türkiye ile paylaşmaya hazır olduğunu söyledi. İstanbul Finans Merkezi’nde düzenlenen İstanbul Ekonomi Forumu kapsamında konuşan Baimagambetov, Kazakistan’ın dijital para uygulamalarında önemli bir tecrübe oluşturduğunu belirtti. Açıklama, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının dijital Türk lirası çalışmalarını sürdürdüğü bir dönemde geldi.
Merkez bankası dijital parası nedir?
Merkez bankası dijital parası, özel kripto paralardan farklı olarak doğrudan merkez bankasının yükümlülüğü olan dijital para biçimi. Fiziksel banknot gibi devlet tarafından ihraç ediliyor ancak elektronik ortamda kullanılıyor.
CBDC olarak bilinen bu sistemler, ödeme altyapısını hızlandırma, maliyetleri azaltma ve finansal erişimi artırma gibi hedeflerle geliştiriliyor.
Kazakistan neden öne çıkıyor?
Kazakistan dijital tenge projesiyle merkez bankası dijital parası konusunda erken uygulama yapan ülkelerden biri oldu. Ülke pilot çalışmalar, ödeme entegrasyonu ve programlanabilir para özellikleri üzerinde deneyim kazandı.
Baimagambetov’un Türkiye ile deneyim paylaşımına açık olduklarını söylemesi, iki merkez bankası arasında teknik diyaloğun genişleyebileceğine işaret ediyor.
Türkiye dijital lira üzerinde çalışıyor
TCMB bir süredir Dijital Türk Lirası projesini farklı fazlarda test ediyor. Projenin amacı yalnız mevcut kart veya mobil bankacılığı dijitalleştirmek değil, merkez bankası parasının yeni teknolojik altyapı üzerinde kullanılmasını sağlamak.
Ödeme sistemleri, kimlik doğrulama, çevrim dışı işlem ve programlanabilir ödeme gibi başlıklar farklı ülkelerin CBDC projelerinde test edilen alanlar arasında.
İş birliği neden faydalı olabilir?
Merkez bankası dijital parası geliştirmek teknik olduğu kadar hukuki ve operasyonel bir süreç. Siber güvenlik, mahremiyet, bankacılık sistemi üzerindeki etkiler ve kriz anlarında para hareketleri dikkatle tasarlanmak zorunda.
Farklı ülkelerin deneyim paylaşması, aynı hataların tekrarlanmasını önleyebilir ve standartların uyumlu hale gelmesine yardımcı olabilir.
Sınır ötesi ödemeler önemli kullanım alanı
Türkiye ve Kazakistan arasındaki ticaret büyürken sınır ötesi ödeme maliyetleri şirketler açısından önem taşıyor. Teorik olarak uyumlu dijital para altyapıları, uluslararası ödemeleri daha hızlı ve düşük maliyetli hale getirebilir.
Ancak bunun için teknik sistemlerin yanı sıra döviz mevzuatı, kara para aklamayla mücadele ve kimlik doğrulama standartlarının da birlikte çalışması gerekiyor.
CBDC bankaların rolünü ortadan kaldırmıyor
Dijital merkez bankası paralarının tasarımındaki en hassas konulardan biri ticari bankalar. Eğer vatandaşlar paralarını büyük ölçüde doğrudan merkez bankası dijital cüzdanlarında tutarsa bankaların mevduat tabanı zayıflayabilir.
Bu nedenle birçok ülke iki katmanlı model üzerinde çalışıyor. Merkez bankası parayı ihraç ediyor, müşteri hizmeti ve dağıtım ise bankalar veya ödeme kuruluşları üzerinden yürütülüyor.
Mahremiyet tartışması sürecek
Dijital para sistemlerinde işlemlerin teknik olarak izlenebilir olması, vatandaş mahremiyetiyle ilgili soru işaretleri yaratıyor. Tasarımcılar yasa dışı işlemlerle mücadele ederken nakit kullanımındaki mahremiyet seviyesini tamamen kaybetmemeye çalışıyor.
Çevrim dışı küçük ödemeler ve farklı gizlilik katmanları bu amaçla test edilen yöntemlerden bazıları.
Jeopolitik boyut da var
Dijital para projeleri yalnız teknoloji yatırımı olarak görülmüyor. Ülkeler ödeme sistemlerinde yabancı altyapıya bağımlılığı azaltmak ve kendi finansal egemenliklerini güçlendirmek istiyor.
Orta Asya, Türkiye ve diğer bölgelerde yerel para birimleriyle ticaretin artırılması tartışmaları CBDC projelerine ayrı bir stratejik boyut katıyor.
İstanbul Ekonomi Forumu yeni temaslara zemin hazırladı
Forum, farklı ülkelerden merkez bankası yöneticilerini ve politika yapıcıları bir araya getirdi. Baimagambetov’un açıklaması bu temasların teknik iş birliğine dönüşme potansiyelini gösteriyor.
Şimdilik kamuoyuna açıklanmış bağlayıcı bir Türkiye-Kazakistan dijital para anlaşması bulunmuyor. Ancak deneyim paylaşımı mesajı, ileride ortak çalışma grupları veya teknik toplantılar için zemin oluşturabilir.
Kaynaklar
- Kazakistan Ulusal Bankası Başkan Yardımcısı Akylzhan Baimagambetov’un İstanbul Ekonomi Forumu açıklamaları
- TCMB Dijital Türk Lirası çalışmaları
- Anadolu Ajansı, 10 Ekim 2026
Dijital para projesinde birlikte çalışabilirlik belirleyici olacak
Türkiye ve Kazakistan gibi ülkelerin ayrı CBDC sistemleri geliştirmesi tek başına sınır ötesi ödemeleri kolaylaştırmayabilir. Asıl değer, bu altyapıların ortak teknik standartlar ve güvenlik protokolleri üzerinden konuşabilmesiyle ortaya çıkacak. ISO mesajlaşma standartları, kimlik doğrulama ve kur dönüşümü gibi başlıklar bu nedenle önem taşıyor.
Merkez bankaları ayrıca dijital paranın finansal istikrar üzerindeki etkisini test etmek zorunda. Kriz döneminde vatandaşların banka mevduatından merkez bankası dijital parasına hızla geçmesi, ticari bankalarda likidite baskısı yaratabilir. Bu riski sınırlamak için cüzdan bakiyesi sınırları veya farklı ücretlendirme modelleri gündeme gelebilir. Kazakistan’ın uygulama deneyimi, Türkiye açısından bu tasarım sorularında somut örnek sağlayabilir.
Dijital lira ile dijital tenge arasında bugün için doğrudan bir ortak ödeme sistemi bulunmuyor. Ancak iki ülkenin teknik ekiplerinin deneyim paylaşması, gelecekte ticaret ödemeleri veya pilot uygulamalar için daha somut projelerin önünü açabilir.
Türkiye ile Kazakistan arasındaki finansal teknoloji temaslarının gelişmesi, yalnız merkez bankaları için değil bankalar ve ödeme şirketleri için de yeni alanlar açabilir. Ortak pilotlar gündeme gelirse siber güvenlik, kullanıcı doğrulama ve işlem mutabakatı gibi konularda özel sektörün de sürece dahil olması beklenebilir.
